VADEMECUM LOGO

POLSKA

УКРАЇНА

Fundacje

ALICJA BIEŃ & ALICJA TARKOWSKA KANCELARIE ADWOKACKIE & KANCELARIE PARTNERSKIE

Pawilońska 47
91-487 Łódź, Polska
tel. +48 42 630 40 10
fax +48 42 630 97 00
kancelaria@alicjabien.pl

autor opracowania

NAWIGACJA

1. FUNDACJE
WSTĘP

2. FUNDACJE
AKTY PRAWNE

3. CELE
FUNDACJI

4. TWORZENIE
FUNDACJI

5. ISTNIENIE
I FUNKCJONOWANIE

6. KONIEC
DZIAŁALNOŚCI

7. FUNDACJE
ZAGRANICZNE

1. Fundacje wstęp

Fundacja to jednostka, która posiada osobowość prawną. Może ona zaciągać zobowiązania oraz jest podmiotem praw i obowiązków. Istotą działania fundacji jest jej cel, a jest on osiągany dzięki funduszowi zapewnionemu przez fundatora. Cała fundacja powstaje z inicjatywy fundatora. W jej strukturze nie ma członków, jest tylko majątek dany przez fundatora (majątek jest „budulcem” fundacji). Może ona prowadzić działalność gospodarczą, jednak jest ona uboczna. Działalność gospodarcza musi być całkowicie podporządkowana działalności statutowej.

1.1. Fundacje a Stowarzyszenia

Działalność fundacji opiera się na dążeniu do osiągnięcia celu za pomocą środków do tego przeznaczonych. Fundacje działają w interesie osób niebędących jej członkami. Natomiast fundamentem stowarzyszenia są jego członkowie. Stowarzyszenia tworzą ludzie, którym przyświeca wspólny cel i gromadzą się by wspólnie go osiągnąć. Podstawowym, rozróżniającym kryterium jest zaliczenie stowarzyszeń do korporacji (istotą są członkowie), a fundacji do zakładów (istotą jest cel i majątek na niego przeznaczony). Liczba członków stowarzyszenia jest określona. Natomiast nie sposób określić dokładnie korzystających z działalności fundacji.

1.2. Fundacje i Stowarzyszenie – organizacje pozarządowe

Zarówno fundacje jak i stowarzyszenia należą do organizacji pozarządowych, czyli tzw. trzeciego sektora (obok sektora państwowego i prywatnego). Nie są powiązane z władzą publiczną oraz nie skupiają się na osiągnięciu zysków (nie są one środkiem realizacji prywatnych celów zarobkowych). Co do zasady organizacje te posiadają osobowość prawną. Jednostki organizacyjne, które nie zostały w nią wyposażone mogą być uważane za organizacje pozarządowe, o ile odrębna ustawa przyznała im zdolność prawną.

2. Fundacje - akty prawne

Zasady tworzenia, funkcjonowania i likwidacji fundacji są zawarte w ustawie o fundacjach z 6 kwietnia 1984 roku. Ustawa ta odsyła swoją treścią do innych źródeł np. ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 24 kwietnia 2003 roku czy do Kodeksu cywilnego, który reguluje m.in. ustanowienie fundacji w testamencie. Ograniczenia w zakresie tworzenia fundacji wynikają z przepisów regulujących ustrój danej osoby prawnej lub z jej statutu opartego na ustawie o fundacjach.

3. Cele fundacji

Cel fundacji wyznacza prawne ramy istnienia i działania fundacji. Ustawa o fundacjach podaje przykładowe cele, lecz nie jest to wyliczenie pełne. Każdorazowo cel musi być użyteczny społecznie lub gospodarczo oraz musi pozostawać w zgodności z podstawowymi interesami Rzeczpospolitej Polskiej. Musi być to więc cel użyteczny publicznie, którego wspieraniem i rozwojem jest zainteresowane państwo. Cel powinien być również racjonalny, osiągalny, etycznie dopuszczalny, zgodny z prawem oraz charakteryzować się publicznym charakterem. Indywidualnego interesu fundatora nie bierze się tu pod uwagę.

Cel fundacji jest jedynym elementem, który obowiązkowo musi być zawarty w akcie fundacyjnym. Sam majątek fundacji rozumie się jako narzędzie do osiągnięciu celu.

3.1. Czas trwania fundacji

Z samej istoty celu może wynikać szacowany okres funkcjonowania fundacji (np. renowacja zabytkowego budynku – fundacja kończy swój byt wraz z zakończeniem renowacji). Tak określony cel nazywa się celem zamkniętym (czy też skończonym). Z kolei cele aktualne stale (np. pomocy dzieciom) ze swej istoty mają charakter otwarty – nie sposób bowiem z góry oszacować termin likwidacji fundacji na podstawie samego tak wskazanego celu, który w ten sposób zapewnia trwałe działanie fundacji.

3.2. Beneficjenci fundacji

Cel wyznacza beneficjentów fundacji, inaczej zwanymi destynatariuszami, czyli osoby, na których rzecz działa fundacja, które mogą czerpać korzyści z działalności fundacji. Fundacja nie działa bowiem w interesie swoich członków. Beneficjentem może być jedna osoba, o ile spełnia generalne kryteria. Krąg osób uprawnionych nie jest ograniczony liczbowo. To beneficjenci są podmiotami uprawnionymi, nie zaś sami członkowie fundacji.

3.3. Cel jako gwarant indywidualności fundacji

Cel gwarantuje indywidualność fundacji. Oddzielamy go od osobistych motywów fundatora. Cel, jako element niezbędny, wyznacza tożsamość prawną fundacji, dzięki niemu postrzegamy fundację niejako obok fundatora, jako osobny byt prawny. Sam fundator może być związany z fundacją ściśle (zapewniając sobie podstawy takiej działalności w statucie), jak i zupełnie nie ingerować w jej funkcjonowanie.

4. Tworzenie fundacji

4.1. Fundator

Fundacja powstaje z inicjatywy fundatora. Status fundatora jest nabywany wraz z podjęciem pierwszego działania w kierunku założenia fundacji, czyli złożeniem oświadczenia o ustanowieniu fundacji, w którym podaje się jej istotę (cel) oraz składniki majątkowe. Raz uzyskany status fundatora przysługuje trwale, bez względu na to, czy pozostanie on związany z fundacją (fundacja jako byt nie jest utożsamiana z jej fundatorem). Rola fundatora jest inicjująca, aktywizacyjna, składa on oświadczenie (ustanawia cel, wyznacza fundusz założycielski), nie ma natomiast uprawnień do majątku fundacji.

4.1.1. Kto może być fundatorem?

Uprawnionymi do założenia fundacji są osoby fizyczne (bez ograniczeń związanych z ich miejscem zamieszkania czy obywatelstwem) oraz osoby prawne z siedzibą zarówno w Polsce jak i za granicą.

  • Fundatorem nie mogą być organy osoby prawnej (np. zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Takiej możliwości nie przewiduje się również dla spółek cywilnych.
  • W przypadku osób fizycznych nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych rozróżnia się sytuację osób:
    • o ograniczonej zdolności do czynności prawnych – wobec których dopuszcza się ustanowienie fundacji przez ich pełnomocnika;
    • nieposiadających zdolności do czynności prawnych – wobec których ustanowienie fundacji przyjmuje się za niedopuszczalne, ponieważ konstrukcyjne elementy fundacji wynikałyby z aktu woli przedstawiciela ustawowego takiej osoby (a muszą one być podane osobiście przez fundatora).

4.1.2. Ustanowienie fundacji przez pełnomocnika

Dopuszcza się ustanowienie fundacji przez pełnomocnika z zastrzeżeniem, że konieczne jest do tego pełnomocnictwo szczególne w formie aktu notarialnego (sam akt fundacyjny również musi być zawarty w formie aktu notarialnego, więc pełnomocnictwo musi zostać utrzymane w tej samej formie). W pełnomocnictwie powinien być wskazany przede wszystkim cel fundacji i majątek przeznaczony na jego realizację. Elementy te są fundamentalne dla fundacji, więc muszą być określone osobiście przez osobę, z której majątku fundusze te pochodzą (nawet jeśli działa ona przez pełnomocnika). Pełnomocnik jest uprawiony jedynie do złożenia oświadczenia woli o utworzeniu fundacji w imieniu swojego mocodawcy, czyli fundatora.

4.1.3. Liczba fundatorów

Nie istnieje przepis ograniczający liczbę fundatorów – może to być kilka osób fizycznych, kilka osób prawnych, jak i grupa składająca się zarówno z osób fizycznych jak i osób prawnych. Jedna fundacja może więc mieć więcej niż jednego fundatora. Jedyne ograniczenie występuje w przypadku fundacji ustanowionej w testamencie. W prawie polskim nie są dopuszczalne testamenty wspólne, więc tutaj może być wyłącznie jeden fundator – osoba sporządzająca testament (tzw. testator).

Po wpisie fundacji do rejestru liczba podmiotów będących fundatorami nie ulega zmianie. Oznacza to, że zarejestrowani fundatorzy nie mogą utracić statusu fundatora, a do ich grona nie mogą dołączyć osoby trzecie. Osoby, które chcą wesprzeć finansowo istniejącą fundację, założoną nie z ich inicjatywy, oczywiście taką możliwość mają, nie są jednak nazywane fundatorami.

4.1.4. Czy istniejąca fundacja może założyć inną fundację?

Jest to dopuszczalne, o ile istnieje zgodność z aktem fundacyjnym i statutem pierwotnej fundacji. W odmiennym przypadku doprowadzałoby to do zmiany woli fundatora.

4.1.5. Ustanowienie fundacji w testamencie

Fundacja może być ustanowiona w testamencie. Wówczas, może tego dokonać jedynie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych i to osobiście (nie przez pełnomocnika).

4.2. Siedziba

Siedziba fundacji zawsze musi się znajdować na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Miejsce siedziby jest niezależne od miejsca zamieszkania czy siedziby fundatorów, nawet gdy jej fundatorami są wyłącznie cudzoziemcy lub zagraniczne osoby prawne. Fundacja założona przez cudzoziemca mająca siedzibę w Polsce nie jest więc rozumiana jako fundacja zagraniczna.

Prawidłowe wskazanie siedziby fundacji ma kluczowe znaczenie przy postępowaniu rejestrowym i dla określenia właściwości organu nadzorującego. Określenie siedziby fundacji należy do obowiązkowych postanowień statutowych. Jeśli natomiast statut nie określa miejsca siedziby, jest nią miejscowość, w której siedzibę ma organ zarządzający fundacji.

4.2.1. Siedziba, a zakres działalności na terenie RP

Usytuowanie siedziby fundacji jest powiązane z terytorialnym zakresem jej działalności. Jeśli fundacja prowadzi swoją działalność na terenie jednego województwa, jej siedziba powinna znajdować się na terenie tego województwa. Jeśli fundacja spełnia swoje cele na terenie kilku województw, jej siedziba może się znajdować na terenie któregokolwiek z nich, jak i na terenie województwa nieobjętego jej działalnością. Jedyne ograniczenie występuje więc gdy działalność fundacji ograniczona jest do jednego województwa.

4.3. Akt fundacyjny

Akt fundacyjny to oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji przez fundatora (lub
w określonych przypadkach przez jego pełnomocnika). Jest to czynność jednostronna, więc dla jej skuteczności wystarcza oświadczenie woli jednej strony (fundatora). Złożenie aktu fundacyjnego jest jednym z etapów powstania fundacji jako osoby prawnej (kolejnymi krokami są: ustanowienie statutu oraz wpis do Krajowego Rejestru Sądowego). Na tym etapie fundacja nie posiada jeszcze bytu prawnego. Skuteczność aktu fundacyjnego jest zawieszona do momentu wpisu fundacji do rejestru. Może on więc zostać cofnięty (odwołany) przez fundatora aż do momentu jego wpisu do rejestru. Po zarejestrowaniu takiej możliwości już nie ma.

4.3.1. Akt fundacyjny jako czynność zobowiązująca

Akt fundacyjny jest czynnością zobowiązującą (tj. zobowiązuje fundatora do przeniesienia wskazanego funduszu na rzecz fundacji z chwilą jej rejestracji), jednak nie jest czynnością rozporządzającą (potencjalna fundacja nie ma jeszcze swojego bytu prawnego więc samo złożenie oświadczenia woli o jej ustanowieniu nie rodzi skutków w sferze majątkowej fundatora; na ten moment bowiem nie istnieje jeszcze w obiegu prawnym jako podmiot, na który fundator mógłby przekazać składniki majątkowe wskazane w akcie fundacyjnym). Gdy dojdzie do rejestracji fundacji, a fundator nie wywiąże się z obowiązku przeniesienia na jej rzecz wskazanego funduszu, fundacja może podnieść roszczenie o wykonanie tego zobowiązania (patrz punkt 4.5.2.).

4.3.2. Akt fundacyjny – forma

Akt fundacyjny musi być zawarty w formie aktu notarialnego (pełnomocnictwo do jego złożenia przez pełnomocnika osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych konieczne jest w takiej samej formie). W przypadku ustanowienia fundacji w testamencie nie wymaga się zachowania tej formy, dając pierwszeństwo woli testatora.

4.3.3. Akt fundacyjny – obowiązkowa treść

W akcie fundacyjnym fundator musi wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Dopuszcza się określanie celu i metod jego osiągania w sposób ogólny. Gdy w akcie fundacyjnym zawarte są zbyt szczegółowe regulacje dotyczące sposobu osiągania celu, powstaje problem w przypadku chęci ich zmiany. W takiej sytuacji należy zmienić treść aktu notarialnego, co wymaga dokonania większej ilości czynności niż zwykła zmiana statutu. Odchodzi się więc od zbyt precyzyjnych regulacji w aktach fundacyjnych, ograniczając się do ich obligatoryjnych elementów (celu fundacji i składników majątkowych). Cele powinny być jednak wskazane na tyle konkretnie, by sąd mógł dokonać oceny ich zgodności z ustawą o fundacjach.

4.3.4. Składniki majątkowe

Do składników majątkowych zalicza się pieniądze, papiery wartościowe oraz rzeczy ruchome i nieruchomości oddane fundacji na własność. Jest to ustawowe, ale niekompletne wyliczenie. Przyjmuje się, że składnikiem majątkowym mogą być wszystkie przedmioty i prawa majątkowe, które mają określoną wartość, stanowią własność fundatora oraz są zbywalne lub możliwe do ustanowienia.

4.3.5. Fundusz założycielski

Nie ma prawnie wskazanej, minimalnej wysokości funduszu założycielskiego. Majątek ten powinien mieć jednak taką wartość by umożliwiał osiągnięcie wskazanego celu (cel ma być ze swej istoty osiągalny). Fundator może założyć, że cel będzie możliwy do osiągnięcia dopiero po jakimś czasie działalności fundacji, gdy wartość pierwotnego funduszu założycielskiego zwiększy się. Cel społecznie użyteczny może zakładać zaangażowanie darczyńców. Majątek służący do osiągnięcia celu może ulec zmianie w czasie trwania działalności fundacji, a wysokość funduszu założycielskiego nie jest oceniania przez sądy pod kątem tego czy umożliwia osiągnięcie celu.

4.3.6. Elementy dodatkowe aktu fundacyjnego

Akt fundacyjny pełni funkcję założycielską, z tego względu po zarejestrowaniu fundacji co od zasady nie jest już możliwe dokonywanie w nim zmian. Dlatego problematyczne jest zawieranie zbyt szczegółowych postanowień w treści aktu fundacyjnego. Dotyczy to postanowień, które co do zasady powinny być regulowane w statucie fundacji. Problematyczność wynika z tego, że nie jest zakazane zawieranie w akcie fundacyjnym postanowień wykraczających poza te obligatoryjne. Jednak organizację i sposób działania fundacji określa statut, więc wszelkie fakultatywne regulacje powinny być zawarte w nim, a nie w akcie fundacyjnym. Zawieranie dodatkowych postanowień w akcie fundacyjnym rodzi problem w przypadku późniejszej chęci ich zmiany w statucie (np. nazwy fundacji). Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest więc zawieranie postanowień innych od konstrukcyjnych w statucie fundacji (ten może być zmieniany).

4.3.7. Dobra osobiste fundacji

Konsekwencją uzyskania przez fundacje osobowości prawnej jest przysługiwanie jej prawnie chronionych dóbr osobistych. Są nimi: nazwa fundacji, dobre imię, nietykalność pomieszczeń, tajemnica korespondencji czy też tajemnica przedsiębiorstwa.

4.4. Statut

Fundacja działa na podstawie swojego statutu. Jest on ustalany przez fundatora lub inną wskazaną przez niego osobę. Jego zadaniem jest umożliwienie funkcjonowania fundacji przez określenie jej organizacji i sposobu działania. Statut wymaga zachowania formy pisemnej (nie jest wymagany akt notarialny).

4.4.1. Obowiązkowe elementy statutu fundacji

Statut musi zawierać: nazwę fundacji, siedzibę i majątek, cele, zasady, formy i zakres działalności fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków. Brak któregokolwiek z wymienionych elementów skutkuje odmową wpisania fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego. Nazwa musi zawierać słowo „fundacja”, by uniknąć niepewności co do formy organizacyjno-prawnej.

Podstawowym elementem statutu fundacji jest określenie jej majątku, czyli funduszu założycielskiego. Jest to majątek pierwotny fundacji, czyli składniki majątkowe przekazane fundacji przez fundatora w akcie fundacyjnym. Dodatkowo, fundacja może mieć inne źródła pozyskiwania funduszy. Mogą być one regulowane w statucie.

4.4.2. Nieobowiązkowe elementy statutu fundacji

Do fakultatywnych elementów statutu zalicza się: uregulowanie prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalność i warunki połączenia fundacji z inną fundacją, tworzenie innych organów, określenie przeznaczenia środków majątkowych pozostałych po jej likwidacji, wskazanie ministra właściwego ze względu na cele fundacji oraz zmianę jej celu lub statutu. Dodatkowym postanowieniem statutowym może być też wskazanie przez fundatora właściwego ministra do prowadzenia nadzoru. Oświadczenie fundatora w tym zakresie jest dołączane do statutu i przekazywane sądowi prowadzącemu rejestr. Nie można w statucie uregulować odmiennych przyczyn likwidacji fundacji od tych wymienionych wprost w ustawie.

4.4.3. Zmiana celu lub statutu fundacji

Zmiana celu lub statutu jest możliwa, jeśli pozostaje w zgodzie z pierwotną wolą fundatora (tj. sam fundator przewidział w statucie możliwość zmiany celu lub statutu). Zmiana celu fundacji, ustalonego przez fundatora i określonego w statucie, może zostać dokonana, gdy statut to przewiduje i z zachowaniem przewidzianych w statucie warunków.

4.4.4. Prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację

Ustawa przewiduje dopuszczalność prowadzenia działalności gospodarczej i jej warunki. Fundacja taka musi:

1) określić w statucie postanowienia dotyczące prowadzenia działalności;

2) przeznaczyć środki majątkowe w wysokości co najmniej 1000 zł;

3) prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących jej celom;

4) zostać wpisana do rejestru przedsiębiorców.

4.4.5. Regulamin fundacji

W praktyce duże fundacje obok statutów, działają na podstawie swoich regulaminów. Nie są one jednak wymagane przez polskie prawo. Regulamin uchwala zarząd albo organ kontroli wewnętrznej.

4.5. Wpis do KRS

Rejestracja fundacji odbywa się poprzez wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Jest on prowadzony w systemie informatycznym. Dzięki rejestracji fundacja uzyskuje osobowość prawną. Co do zasady jest to moment, w którym fundacja „odrywa się” od fundatora. To znaczy, że w przypadku, gdy statut nie wprowadza odmiennych uprawnień, nie może on już wpływać na jej funkcjonowanie. Fundacja staje się organizacją wyodrębnioną organizacyjnie i majątkowo. Istotną dla fundatora konsekwencją wyodrębnienia fundacji po wpisie do KRS jest to, że nie będzie on ponosił odpowiedzialności za zobowiązania fundacji.

4.5.1. Nabycie osobowości prawnej przez fundację

Z chwilą wpisu do rejestru, fundacja nabywa osobowość prawną, czyli może być podmiotem praw i obowiązków oraz zdolność do czynności prawnych (może kreować swoją sytuację prawną własnym postępowaniem), może więc nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Rejestracja pełni funkcję legalizacyjną, ponieważ w jej trakcie kontrolowany jest cel. Wraz z osobowością prawną fundacja nabywa zdolność sądową (może wstępować w roli powoda jak i pozwanego). Wykreślenie fundacji z tego rejestru oznacza jej likwidację, czyli pozbawienie jej osobowości prawnej.

4.5.2. Obowiązek wykonania zobowiązania przez fundatora

Z momentem wpisu do KRS oświadczenie fundatora przestaje mieć charakter zawieszony. Od tej chwili na fundatorze ciąży obowiązek przeniesienia wskazanych składników na rzecz fundacji na jej rachunek. To z tym momentem przysługuje fundacji roszczenie o wykonanie tego zobowiązania.

4.5.3. Tryb składania wniosku do KRS

Wniosek składa się albo na urzędowym formularzu albo na formularzu udostępnionym w systemie informatycznym. Dla ułatwienia obrotu funkcjonują ustalone wzory formularzy. Złożenie wniosku z pominięciem urzędowego formularza skutkuje zwrotem wniosku bez wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków.

Wniosek o wpis do rejestru powinien zostać złożony wraz z aktem notarialnym (lub testamentem) zawierającym akt fundacyjny oraz statutem fundacji. Składając wniosek o rejestrację należy uiścić opłatę sądową w wysokości 250zł (kwota ta wynosi 500 zł, jeśli wniosek dotyczy jednocześnie wpisu do rejestru przedsiębiorców).

Dokonanie wpisania fundacji do rejestru jest następstwem po pierwsze złożenia oświadczenia przez wnioskodawcę, a po drugie postanowienia sądu. Sąd rozpatruje sprawę w składzie jednoosobowym. Sąd sprawdza uprawnienia fundatora, ocenia akt fundacyjny pod względem formy i treści oraz bada cel fundacji.

Wpis ma charakter konstytutywny, czyli nabycie osobowości prawnej fundacji zachodzi dopiero z chwilą dokonania wpisu w rejestrze.

Rejestr ten jest jawny. Jest więc dostępny dla osób trzecich umożliwiając im otrzymanie poświadczonych odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji.

4.5.4. Środki zaskarżenia w przypadku zwrotu wniosku

Na zarządzenie sądu o zwrocie wniosku przysługuje zażalenie, natomiast na zarządzenie referendarza sądowego o zwrocie wniosku przysługuje skarga do sądu rejonowego.

4.5.5. Kto składa wniosek do KRS

Wnioskodawcą jest fundacja. Czynności tej faktycznie dokonuje fundator lub osoba przez niego upoważniona, jednak działają oni w imieniu fundacji. Podmioty działające w imieniu fundacji mogą podejmować wyłącznie czynności zmierzające do dokonania jej rejestracji. Wszelkie inne oświadczenia woli tych podmiotów poczytuje się za podjęte w ich własnym imieniu i na ich rzecz. 

5. Istnienie i funkcjonowanie fundacji

5.1. Organy fundacji

Fundacja działa przez swoje organy. Jedynym obowiązkowym organem (określonym w ustawie o fundacjach) jest zarząd fundacji. Obok zarządu mogą być tworzone inne organy wewnętrzne. W przypadku nieustanowienia takich organów albo braku koniecznych członków w ich strukturach (gdy interesy fundacji nie mogą być należycie reprezentowane), sąd ustanawia dla fundacji kuratora (nie jest on organem fundacji). Kurator stara się powołać organy fundacji albo uzupełnić ich skład, ewentualnie podjąć czynności zmierzające do likwidacji takiej wadliwej fundacji.

5.2. Zarząd fundacji

Skład, organizację, sposób powoływania zarządu oraz jego obowiązki i uprawnienia określa fundator w statucie. Pierwszych członków zarządu powołuje więc fundator i mogą nimi być jedynie osoby fizyczne. Zarząd jako organ, należąc do wewnętrznej struktury fundacji, nie posiada własnej podmiotowości prawnej. Do wyłącznych kompetencji zarządu należy kierowanie jej działalnością oraz reprezentowanie jej na zewnątrz. Jest więc organem wykonawczym fundacji. W statucie powinien być zawarty sposób reprezentowania zarządu i sposób zaciągania zobowiązań.

5.2.1. Zarząd – członkowie

Powołanie do zarządu oznacza jedynie powierzenie funkcji, nie oznacza automatycznie nawiązania stosunku pracy z fundacją przez członka zarządu. W praktyce z członkami zarządu są zawierane umowy o pracę, zlecenia i inne regulujące wynagrodzenie za świadczoną pracę. Członek zarządu powinien w oświadczeniu wyrazić zgodę na powołanie, bez tego nie można go wpisać do rejestru.

5.2.2. Ograniczenia osobowe zarządu

Członkami zarządu nie mogą być m.in. żołnierze zawodowi, żołnierze pełniący służbę kandydacką jak i osoby, wobec których orzeczono pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w m.in. fundacji.

5.2.3. Zarząd jako organ kolegialny

Aby ograniczyć nadużycia ze strony zarządu, zazwyczaj jest on organem wieloosobowym. Nie zabrania się zarządów jednoosobowych, jednak uzależnianie działalności fundacji od jednej osoby jest ryzykowne. Rozwiązaniem może być wskazanie w statucie minimalnej liczby członków albo przedziału ich liczby (np. od 2 do 5 członków).

5.2.4. Kompetencje zarządu – wewnętrzne podejmowanie decyzji

Zarząd jest jedynym obowiązkowym organem fundacji, więc ma uprawnienia do prowadzenia wszelkich spraw fundacji. Jeśli statut przewiduje istnienie innego organu, należy ustalić, które zadania należą do kompetencji danego organu. Zarząd fundacji (który pozostaje niezwiązany z fundatorem) może dokonywać takich decyzji jak np. przekazanie fundatorowi określonego majątku w akcie darowizny. Decyzje zarządu zapadają w formie uchwał. Nie istnieją jedne, z góry określone reguły działania zarządu. Z uwagi na to, że zarząd odpowiada za codzienne działanie fundacji, wskazuje się jednak przukładowo na:

  1. kierowanie bieżącą działalnością fundacji (zgodnie z wolą fundatora),
  2. reprezentowanie fundacji na zewnątrz,
  3. zarządzanie majątkiem fundacji (przeznaczanie wyłącznie na cele fundacji, pewne i korzystne lokowanie majątku fundacji),
  4. wyznaczanie głównych kierunków działania fundacji,
  5. podejmowanie decyzji w sprawie zmian statutu fundacji,
  6. występowanie z wnioskiem i wyrażanie zgody w sprawie połączenia z inną fundacją,
  7. podejmowanie decyzji w sprawie likwidacji fundacji.

5.2.5. Kompetencje zarządu – reprezentacja fundacji na zewnątrz

Sposób reprezentowania fundacji na zewnątrz należy do decyzji fundatora. Przez reprezentację fundacja jest zdolna do złożenia oświadczenia woli (reprezentanci podpisują dokumenty w imieniu fundacji, co wywołuje skutki w sferze prawnej fundacji). Reprezentacja może być jednoosobowa lub wieloosobowa.

5.2.6. Fundator jako członek zarządu

Nie jest prawnie zakazane by fundator był członkiem zarządu. Fundator wskazując pierwszy zarząd powoływałby bowiem sam siebie. Powstaje wątpliwość, czy nie spowoduje to założenia fundacji, której beneficjentem byłby sam fundator. Jednak przepisy w żadnym miejscu nie zakazują fundatorowi być częścią zarządu, czy nawet jego prezesem. Fundator może powołać się do zarządu, gdy statut fundacji będzie zawierał odpowiednie postanowienia umożliwiające mu pełnienie takiej funkcji. Fundator może być ściśle związany z fundacją, ale czynności, które może podejmować są ograniczone zgodnie z kompetencjami organu, którego jest członkiem. W praktyce fundatorzy często angażują się w pracę powołanych przez siebie fundacji i należą do jej organów.

5.2.7. Odpowiedzialność zarządu

W razie wyrządzenia szkody przez zarząd ponosi on odpowiedzialność kontraktową i odpowiedzialność na zasadzie winy osoby prawnej. Co do zasady nie przewiduje się odpowiedzialności samych członków zarządu. Jednak w niektórych sytuacjach mogą zostać do niej pociągnięci (np. na podstawie regulacji zawartych w prawie upadłościowym czy też w Ordynacji podatkowej, z której wynika odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe fundacji).

5.3. Inne organy obowiązkowe

W przypadku fundacji, które zamierzają uzyskać status fundacji pożytku publicznego obowiązkowo powołuje się również organ kontroli lub nadzoru.

5.4. Inne organy fakultatywne

Oprócz zarządu mogą być tworzone inne organy. Organy te nie mogą oddziaływać na wyłączne kompetencje zarządu. Najczęstszymi dodatkowymi organami są organy kontroli wewnętrznej: rada fundatorów, rada fundacji, rada nadzorcza, komisja rewizyjna. Ogólne zasady ich funkcjonowania co do zasady reguluje statut, natomiast szczegółowe regulacje mogą być zamieszczone w regulaminie.

Rada programowa – fakultatywny organ fundacji. Do jego zadań należy zazwyczaj opiniowanie, wspieranie i honorowanie. Działa ona zgodnie ze statutem fundacji oraz jej regulaminem, gdy taki ustanowiono. Do rady programowej należą zazwyczaj osoby znane, sympatyzujące z fundacją.

5.5. Nadzór nad fundacjami

Działalność fundacji podlega nadzorowi. Organ nadzoru jest uprawniony do korygowania działalności podmiotu nadzorowanego (w odróżnieniu od kontroli, która sprowadza się jedynie do ustalania stanu faktycznego przez organ kontrolujący). Powoływanie organów nadzorczo-kontrolnych nie jest obowiązkowe więc fundacje są objęte nadzorem ze strony państwa. Taki nadzór pełni dodatkową funkcję – zapewnia państwu możliwość wglądu w działalność fundacji i weryfikacji pod kątem zgodności z prawem i interesami RP. Działalność zewnętrznych instrumentów nadzoru ma na celu dbanie o interesy samych fundacji i fundatora, jak i interesy publiczne. Są trzy zasadnicze organy nadzoru: sąd, właściwy minister i starosta.

5.5.1. Właściwość organów nadzoru

Oceniając właściwość ministra, bierzemy pod uwagę zakres działania ministra oraz cele fundacji. Przez właściwego ministra rozumie się również kierownika właściwego urzędu centralnego. Minister występuje w roli organu nadzorczego (organu administracji publicznej sprawującego nadzór nad fundacją), nie jako reprezentant interesów majątkowych Skarbu Państwa. Właściwego starostę ustala się w oparciu o kryterium siedziby fundacji.

O zgodności działania fundacji z przepisami prawa i statutem oraz celem, w jakim fundacja została ustanowiona, orzeka sąd rejonowy w postępowaniu nieprocesowym.

5.5.2. Przedmiot zainteresowania organów nadzoru

Organy nadzorcze sprawdzają aktualną, bieżącą pracę fundacji, jak i okres poprzedzający wpis do rejestru. O wpisaniu fundacji do KRS sąd zawiadamia właściwego ministra
i starostę. Sąd dokonuje wpisu fundacji do rejestru po uprzednim stwierdzeniu, że czynności prawne stanowiące podstawę wpisu zostały podjęte przez uprawnioną osobę (lub organ) i są ważne. Dodatkowo, sąd ten musi uprzednio stwierdzić, że cel i statut fundacji jest zgodny z przepisami prawa. Wszystkie te czynności, które miały miejsce w okresie poprzedzającym wpis do rejestru, będą mogły być sprawdzone przez organy nadzoru.

Na etapie tworzenia fundacji jedynie sąd rejestrowy może w jakiś sposób skontrolować poprawność czynności, a czyni to przez odmówienie zarejestrowania fundacji.

Właściwy minister lub starosta może wystąpić do sądu o uchylenie uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej celem albo z postanowieniami statutu fundacji lub z przepisami prawa. Organ ten może jednocześnie zwrócić się do sądu o wstrzymanie wykonania uchwały do czasu rozstrzygnięcia sprawy.

5.5.3. Zarządca przymusowy

Organ nadzorczy może wyznaczyć termin do usunięcia stwierdzonych uchybień. Jeśli zarząd fundacji w okresie tym nie poczyni działań w celu usunięcia uchybień, organ nadzorujący może wystąpić do sądu o zawieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie zarządcy przymusowego. Podmiot ten reprezentuje fundację w sprawach wynikających z zarządu (w tym w postępowaniu sądowym), do jego obowiązków należy wykonywanie czynności potrzebnych do prawidłowego działania fundacji. Fakt ustanowienia zarządcy przymusowego powinien być zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym wraz z jego danymi. Postanowienie sądu o zawieszeniu zarządu fundacji może być uchylone przez sąd. By tak się stało, zarząd fundacji musi wystosować do niego wniosek, z którego ma wynikać, że działania będące podstawą zawieszenia zarządu ustały.

5.6. Sprawozdanie z działalności fundacji

Każda fundacja co roku składa właściwemu ministrowi sprawozdania ze swojej działalności. Sprawozdanie zawiera najważniejsze informacje o działalności fundacji w okresie wskazanym w sprawozdaniu (to jest, za rok poprzedzający). Na ich podstawie ocenia się czy realizacja statutowych celów fundacji przebiega prawidłowo. Dzięki rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, dostępny jest jednolity wzór sprawozdania na stronie www.gov.pl, czy też w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Formularz ten sporządza się w postaci elektronicznej i opatruje kwalifikowanym podpisem elektronicznym (bądź podpisem zaufanym albo podpisem osobistym). Sprawozdanie podpisują członkowie zarządu fundacji według statutowych zasad reprezentacji. Sprawozdanie składa się do końca roku kalendarzowego następującego po roku, za który sprawozdanie jest składane.

Składane przez fundacje sprawozdania mają być udostępniane do wiadomości publicznej. Dopuszczalny jest każdy wybrany przez fundację sposób, o ile umożliwia on zapoznanie się z treścią każdej zainteresowanej osobie. Najpopularniejsze sposoby to: opublikowanie sprawozdania na stronie internetowej fundacji, wyłożenie lub wywieszenie na tablicy ogłoszeń w siedzibie fundacji, zamieszczenie odpowiedniego obwieszczenia w prasie lokalnej lub ogólnopolskiej.

6. Koniec działalności fundacji

6.1. Likwidacja

Co do zasady po osiągnięciu celu, na jaki fundacja została ustanowiona, następuje jej likwidacja. W sytuacji, gdy celów jest kilka i został osiągnięty jeden z nich lub nawet kilka z nich, nie stanowi to przesłanki do likwidacji fundacji. Obligatoryjna likwidacja fundacji następuje w sytuacji, gdy wszystkie jej cele zostały osiągnięte, w związku z czym jej dalsze pozostanie w obiegu jest bezprzedmiotowe. Cel powinien być osiągnięty obiektywnie i trwale. Jeśli cele zostały ujęte szczegółowo, zwiększa się prawdopodobieństwo obligatoryjnego zlikwidowania fundacji. Drugą przesłanką obligatoryjnej likwidacji fundacji jest wykorzystanie zasobów finansowych fundacji przed osiągnięciem celu (cel staje się nieosiągalny).

Są to obligatoryjne przyczyny wszczęcia postępowania likwidacyjnego. Nie można przewidzieć w statucie innych przyczyn likwidacji. Statut określa sposób (zasady) likwidacji, nie zaś jej przesłanki. Jest to statutowa likwidacja fundacji.

W sytuacjach innych niż osiągnięcie celu i wykorzystanie środków, likwidacja może nastąpić tylko na mocy przepisu ustawy szczególnej (jest to przymusowa likwidacja fundacji). Likwidacja fundacji w drodze ustawy występuje w praktyce rzadko. 

Gdy jednak brak jest takich regulacji bądź nie są one wykonywane, wówczas do podjęcia działań w tym kierunku zobowiązany jest zarządca przymusowy. Zwraca się on do sądu o likwidację fundacji (jest to również przymusowa likwidacja fundacji). Sąd wydaje postanowienie w postępowaniu nieprocesowym. Orzeka w tej sprawie sąd rejonowy, właściwy ze względu na siedzibę fundacji. Osoby uprawnione do zwrócenia się do sądu o likwidację fundacji wszczynają postępowanie likwidacyjne.

Sąd jest upoważniony do wszczęcia postępowania i określenia jego reguł w przypadku, gdy nie zostały one określone w statucie fundacji, a zachodzą przesłanki obligatoryjnego wszczęcia postępowania likwidacyjnego. Sąd dokonuje tych czynności po uprzednim zwróceniu się do niego właściwego ministra lub starosty. 

6.1.1. Możliwość przerwania postępowania likwidacyjnego

Sam proces likwidacji (przed jej ukończeniem) nie jest procesem nieodwracalnym. Wskazuje się bowiem, że jeśli w jego trakcie fundacja zyskałaby środki majątkowe lub powróciłaby do swych celów, postępowanie likwidacyjne może być przerwane. Możliwość ta istnieje aż do samego momentu wykreślenia fundacji z KRS.

6.1.2. Ograniczenie zdolności prawnej

W procesie likwidacyjnym fundacja zachowuje jeszcze osobowość prawną. Jednak jej działania powinny być skupione na zakończeniu jej działalności. Wobec tego zdolność do czynności prawnych ulega ograniczeniu. Skoro jednak zdolność prawna jest zachowana, likwidatorzy mogą odstąpić od przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Decyzja właściwego organu fundacji o rozpoczęciu likwidacji fundacji nie powoduje utraty przez nią osobowości prawnej, lecz stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania likwidacyjnego.

6.1.3. Sposób likwidacji

O sposobie przeprowadzania likwidacji powinien decydować statut. Podmioty go tworzące mają dużą swobodę przy ustalaniu zasad postępowania likwidacyjnego. Nie można jednak odstąpić od likwidacji fundacji zastępując postępowanie likwidacyjne innym postępowaniem (w odróżnieniu do kodeksu spółek handlowych). W statucie może być natomiast przewidziany swoisty indywidualny tryb tego procesu. Postępowanie likwidacyjne jest więc obligatoryjne. Istnieje kilka sposobów likwidacji, jednak bez względu na wybraną drogę postępowania, funkcjonują generalne założenia co do obowiązkowych działań w postępowaniu likwidacyjnym:

  • obowiązek powołania likwidatorów;
  • obowiązek zgłoszenia otwarcia likwidacji do sądu;
  • w przypadku, gdy jest kilku likwidatorów, uchwały ich zapadają większością głosów;
  • jeżeli jest kilku likwidatorów, obowiązuje zasada reprezentacji jednoosobowej, chyba że statut stanowi inaczej;
  • likwidatorzy powinni dokonywać czynności likwidacyjnych;
  • prowadzenie spraw i reprezentacja przez likwidatorów są ograniczone celem likwidacji;
  • fundacja działa pod nazwą lub firmą (gdy prowadzi działalność gospodarczą) z dodatkiem „w likwidacji”;
  • likwidatorzy powinni zgłosić zakończenie likwidacji do sądu.

Statut określa podmioty uprawnione do podjęcia decyzji o likwidacji fundacji. Są nimi zarząd fundacji lub inny jej organ. Przyjmuje się, że możliwość podjęcia decyzji o likwidacji fundacji jest kompetencją zarządu.

6.1.4. Status likwidatora

Likwidatorem może być osoba fizyczna (o pełnej zdolności do czynności prawnych), osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której przepis szczególny przyznaje zdolność prawną, a nawet handlowa spółka osobowa. Likwidatorzy fundacji nie są jej organem, lecz przedstawicielem ustawowym, nawet w sytuacji, gdy likwidatorami są ostatni członkowie zarządu. Likwidatorzy mogą być ustanowieni zgodnie z zasadami statutowymi bądź przez sąd. Ich prawa i obowiązki powinien określać statut fundacji. Mogą oni pełnić swą funkcje za wynagrodzeniem.

Podstawowym obowiązkiem likwidatorów jest zakończenie bieżących spraw fundacji. Spieniężają oni wszelkie aktywa fundacji, ściągają wierzytelności oraz spełniają zobowiązania. Likwidator może zawrzeć nową umowę w przypadku, gdy ta jest niezbędna w procesie likwidacji.

6.1.5. Czynności likwidatora

Likwidator składa wniosek o dokonanie wpisu do KRS zawierającym informację o otwarciu likwidacji, danych o osobie likwidatora wraz ze sposobem reprezentacji. W przypadku, gdy likwidatora ustanowił sąd, przesyła on odpis postanowienia do sądu rejestrowego, a ten dane te wpisuje z urzędu. Likwidator powinien tez podać do publicznej wiadomości informację o wszczęciu postępowania likwidacyjnego, a w przypadku, gdy fundacja była wpisana do rejestru przedsiębiorców, wpis likwidacji jest ogłaszany w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

6.1.6. Proces likwidacji

W pierwszej kolejności jest podejmowana uchwała w przedmiocie likwidacji fundacji. Uchwała ta jest konieczna do rozpoczęcia procesu likwidacji i jego zgłoszenia do Krajowego Rejestru Sądowego przez likwidatora. Zgłoszenia dokonuje się poprzez uzupełnienie odpowiedniego formularza przez Portal Rejestrów Sądowych.

Likwidator sporządza sprawozdanie finansowe na dzień otwarcia likwidacji. Podaje on do publicznej wiadomości informację o likwidacji fundacji, która powinna zawierać formalne informacje o rozpoczęciu likwidacji, dane i kontakt do likwidatora, a także datę, do kiedy można zgłaszać roszczenia wobec likwidującej się organizacji.

Następnie likwidator podejmuje czynności zmierzające do zakończenia aktywnych umów fundacji. Do czynności tych należy spieniężenie majątku, egzekwowanie długów oraz zaspokajanie wierzycieli.

Kolejnym krokiem jest sporządzenie sprawozdania z zakończenia likwidacji. Sprawozdanie to składa się m.in. ze sprawozdania finansowego na dzień zakończenia likwidacji. Musi zostać ono zatwierdzone przez uprawniony organ likwidowanej fundacji (zazwyczaj jest to rada fundacji lub fundator).

Po podjęciu uchwały o zatwierdzeniu sprawozdania i zakończeniu likwidacji likwidator składa w sądzie rejonowym wniosek o wykreślenie fundacji z Krajowego Rejestru Sądowego. Wniosek składa się przez Portal Rejestrów Sądowych, przedkładając sprawozdanie z likwidacji oraz uchwały o zakończeniu likwidacji. Z chwilą wykreślenia fundacja traci osobowość prawną.

6.2. Ogłoszenie upadłości

Jeśli fundacja prowadzi działalność gospodarczą, postępowanie likwidacyjne może zostać zastąpione postępowaniem upadłościowym. Fundacja jest wówczas rozumiana jako przedsiębiorca z ustawy Prawo upadłościowe, a więc zalicza się do podmiotów podlegających upadłości (czyli mogących stać się niewypłacalnymi; posiadających zdolność upadłościową oraz naprawczą). Do upadłości fundacji stosuje się przepisy ustawy Prawo upadłościowe.         

6.3. Połączenie z inną fundacją

Trzecim możliwym sposobem ustania działalności fundacji jest jej połączenie z inną fundacją. Pod pojęciem połączenia rozumie się takie sytuacje jak:

  • przeniesienie całego majątku przez jedną fundacje na inną (co prowadzi do utraty przez tą pierwszą) zwane inkorporacją,
  • powstanie nowej fundacji, zastępującej fundacje, które na skutek łączenia ulegają rozwiązaniu i tracą osobowość prawną. Taka konstrukcja nazywana jest fuzją.

Dalsze rozwiązania co do zasad łączenia fundacji powinny być przewidziane w postanowieniach statutowych łączonych fundacji.

6.4. Zawieszenie działalności

Jest to przewidziany w wyjątkowych sytuacjach nakaz ograniczenia działalności fundacji na skutek ograniczenia prawa do zrzeszania się. Przesłankami wystąpienia zawieszenia działalności jest wprowadzenie stanu wyjątkowego lub stanu wojennego.

7. Fundacje zagraniczne

7.1. Przedstawicielstwa fundacji zagranicznych

Fundacja zagraniczna to fundacja mająca siedzibę za granicą. Nie ma znaczenia obywatelstwo fundatora, siedziba działalności czy faktyczne miejsce prowadzenia działalności. Wyłącznym kryterium jest siedziba fundacji. Fundacją zagraniczną będzie np. fundacja założona przez fundatora polskiego, która faktyczne miejsce prowadzenia działalności ma w Polsce, jednak sama jej siedziba znajduje się za granicą RP. Fundacje zagraniczne mają możliwość tworzenia przedstawicielstwa na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. W ten sposób zwiększają obszar swej działalności o jej terytorium.

Przedstawicielstwo fundacji zagranicznej funkcjonujące na terenie RP nie posiada własnego statutu. Działa na podstawie statutu fundacji, którą reprezentuje. Przedstawicielstwo to nie posiada również osobowości prawnej, a stanowi integralną część struktur fundacji zagranicznej. Na terenie RP nie prowadzi działalności we własnym imieniu i na własny rachunek, lecz działa w imieniu i na rachunek fundacji, którą reprezentuje.

7.2. Czy każdy podmiot mający siedzibę za granicą może być rozumiany jako fundacja zagraniczna?

By podmiot mógł utworzyć swoje przedstawicielstwo na terenie RP, musi być on uznawany za fundację przez państwo, w którym ma swoją siedzibę. Zasada ta obowiązuje nawet w sytuacji, gdy dana fundacja zagraniczna nie spełnia wymogów właściwych dla fundacji tworzonych w Polsce.

7.3. Tworzenie przedstawicielstwa – zezwolenie ministra

Do utworzenia przedstawicielstwa fundacji zagranicznej konieczne jest zezwolenie ministra właściwego ze względu na podejmowaną aktywność fundacji i jej cele. Jest ono wydawane w drodze decyzji administracyjnej na czas nieokreślony. Zezwolenie obejmuje zarówno akceptacje samego faktu utworzenia przedstawicielstwa fundacji (czyli funkcjonowania na terenie RP), jak i zgodę na podjęcie działalności fundacji określonej w zezwoleniu. Jedynym merytorycznym wymogiem wydania zezwolenia jest, by utworzenie przedstawicielstwa było zgodne z podstawowymi interesami RP oraz celami społecznie lub gospodarczo użytecznymi. Cele realizowane przez przedstawicielstwo mają mieścić się w zakresie statutowych celów fundacji zagranicznej (nie muszą być to jednak wszystkie cele, mogą być to tylko niektóre z nich).

Decyzja niezezwalająca na utworzenie przedstawicielstwa może zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zezwolenie ministra jest konieczne z uwagi na podleganie przedstawicielstwa przepisom polskiego prawa oraz ze względu na brak możliwości sprawowania faktycznej kontroli przez fundację w miejscu działania przedstawicielstwa.

7.4. Środki nadzoru nad przedstawicielstwami

Dla zwiększenia bezpieczeństwa, zezwolenie może zostać cofnięte, jak i zawieszone. Są to dwa szczególne środki nadzoru sprawowanego przez ministra nad przedstawicielstwami.

7.4.1. Cofnięcie zezwolenia

Cofnięcia zezwolenia dokonuje ten sam minister, który go udzielił. Następuje ono na skutek niewywiązywania się przez przedstawicielstwo fundacji z warunków określonych w zezwoleniu. Przedstawicielstwa, funkcjonując na terenie Rzeczpospolitej Polskiej są zobowiązane do przestrzegania polskiego prawa. Naruszenie tych przepisów drugą sytuację, w której zezwolenie może zostać cofnięte. Owe naruszenie ma być istotne, to jest, przedstawicielstwo „w istotny sposób narusza przepisy prawa obowiązującego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej albo interes państwa”. Nie każde naruszenie będzie skutkowało cofnięciem zezwolenia. Przepisy to regulujące (w odróżnieniu od zawieszenia zezwolenia) stanowią o zachowaniu samego przedstawicielstwa, nie zaś całej zagranicznej fundacji. Fundacja taka (jako całość) nie jest związana prawem polskim. Wobec tego, jeśli fundacja w państwie swojej siedziby podejmie się działalności, która w prawie polskim podlega karze, nie stanowi to przesłanki cofnięcia zezwolenia na działalność jej przedstawicielstwa na terenie RP. 

Minister właściwy może cofnąć zezwolenie. Nie wynika z tego żaden obowiązek. Niedotrzymanie warunków zezwolenia czy naruszanie prawa polskiego nie powoduje automatycznie cofnięcia zezwolenia. W każdym przypadku okoliczności podlegają ocenie właściwego ministra.

Cofnięcie zezwolenia pozostaje najdalej idącym środkiem nadzoru. W jego konsekwencji przedstawicielstwo musi zaprzestać prowadzenia działalności uprzednio określonej w zezwoleniu.

7.4.2. Zawieszenie zezwolenia

Zawieszenie zezwolenia zachodzi w sytuacji, gdy przedstawicielstwo lub sama fundacja „naraża na szkodę bezpieczeństwo lub inny ważny interes państwa”. Podobnie jak w cofnięciu, dokonuje tego odpowiedni minister. Zawieszenie powoduje, że przedstawicielstwo fundacji musi zaprzestać aktywności określonych w zezwoleniu (do czasu podjęcia decyzji w sprawie cofnięcia zezwolenia). Przedstawicielstwo (jak i cała fundacja zagraniczna) nie może domagać się odszkodowania z tego tytułu. Podmioty te nie mogą domagać się zwrotu prawdopodobnych zysków, których nie uzyskały z powodu braku możliwości prowadzenia działalności w okresie zawieszenia.

7.5. Brak wymogu rejestracji przedstawicielstwa

Nie istnieje wymóg wpisania przedstawicielstwa fundacji zagranicznej do KRS ani do żadnej ewidencji. Przedstawicielstwo może prowadzić działalność gospodarczą, jednak tylko akcesoryjnie, w zakresie służącym realizacji swoich celów. Działalności tej nie prowadzi jednak samo przedstawicielstwo (nieposiadające osobowości prawnej), tylko zagraniczna fundacja. W takiej sytuacji przedstawicielstwo musi przeznaczyć na działalność gospodarczą środki o wartości minimum 1000zł. Prowadzenie działalności gospodarczej nie może być jedynym powodem utworzenia przedstawicielstwa.

7.6. Koniec funkcjonowania przedstawicielstwa

Przedstawicielstwo kończy swoją działalność w przypadku nie tylko cofnięcia zezwolenia, ale również z mocy decyzji samej fundacji zagranicznej, jak i w przypadku jej likwidacji.