ALICJA BIEŃ & ALICJA TARKOWSKA KANCELARIE ADWOKACKIE & KANCELARIE PARTNERSKIE
Pawilońska 47
91-487 Łódź, Polska
tel. +48 42 630 40 10
fax +48 42 630 97 00
kancelaria@alicjabien.pl
autor opracowania
NAWIGACJA
Pojęcie umowy zlecenia
Umowa zlecenia polega na zobowiązaniu się przez przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie bądź dla osoby trzeciej.
Umowa zlecenia nie musi koniecznie być odpłatna, co zostanie omówione poniżej. Już na wstępie warto zaznaczyć, że umowę zlecenia od umowy o pracę odróżnia fakt, że zleceniobiorca zachowuje niezależność od zleceniodawcy – brak jest stosunku służbowego. Stosunek zlecenia wymaga również szczególnego zaufania stron.
Sytuacja prawna zleceniobiorcy
Co do zasady zleceniobiorca działa jako zastępca bezpośredni zleceniodawcy – umowa zlecenia ma skutek taki, jakby zleceniodawca udzielił drugiej stronie pełnomocnictwa. Jednak w momencie, gdy zlecenie obejmuje czynność prawną wymagającą szczególnej formy dla swojej skuteczności (np. aktu notarialnego), to umowa zlecenia również musi być zawarta w takiej formie.
Uwaga! W momencie, w którym umowa zlecenia obejmuje również zastępstwo procesowe, konieczne jest udzielenie odrębnego pełnomocnictwa.
Umowa może jednak wyraźnie wyłączyć działanie w imieniu zleceniodawcy – wtedy zleceniobiorca działa w imieniu własnym, ale na rachunek zleceniodawcy. W takim wypadku zleceniobiorca musi po dokonaniu czynności prawnej przenieść na zleceniodawcę wszystko, co uzyskał dla niego.
Odpłatność
Zlecenie z reguły jest odpłatne – jeśli nic nie przemawia za nieodpłatnością, przyjmowane jest, że zlecenie jest odpłatne. Zlecenie może być nieodpłatne, gdy strony tak postanowią w treści umowy, bądź gdy wynika to z okoliczności – np. ze stałej praktyki między stronami, więzi rodzinnych.
Wysokość wynagrodzenia zleceniobiorcy może wynikać z taryfy obowiązującej na rynku, a także do opinii biegłego, cennika ustalonego przez jedną ze stron we wzorcu umowy, a także minimalne wynagrodzenie ustawowe. Strony mogą ustalić wynagrodzenie w postaci konkretnie oznaczonej kwoty, ale także w postaci wskazania podstaw do jego ustalenia, np. za pomocą stawki godzinowej.
Możliwe jest także uzależnienie wynagrodzenia od osiągnięcia efektu pożądanego przez zleceniodawcę – tzw. Success fee.
Jeśli strony nie uzgodniły wysokości wynagrodzenia, a z treści umowy nie wynika, że jest to umowa nieodpłatna, wynagrodzenie ma odpowiadać wykonanej pracy – jej stopniu skomplikowania i nakładowi pracy.
Obowiązki stron
Zleceniobiorca samodzielnie decyduje o sposobie wykonania umowy, w granicach przewidzianych w jej treści. Zleceniodawca ma prawo udzielania wskazówek i ich zmieniania, choć niekiedy, jak np. w przypadku możliwości ingerencji zleceniodawcy w treść opinii prawnych sporządzanych przez radców prawnych, prawo to doznaje ograniczeń.
Przyjmujący zlecenie może bez uprzedniej zgody dającego zlecenie odstąpić od wskazanego przez niego sposobu wykonywania zlecenia, jeśli nie ma możności uzyskania zgody i zachodzi uzasadniony powód do przypuszczenia, że dający zlecenie zgodziłby się na zmianę, gdyby wiedział o istniejącym stanie rzeczy.
Zleceniobiorca może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej. Są jednak pewne ograniczenia: może to nastąpić tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, ze zwyczaju (np. zastępstwo procesowe), bądź gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności. Zastępca odpowiada względem zleceniodawcy za wykonanie zlecenia! Zastępca odpowiada również względem zleceniobiorcy.
Przyjmujący zlecenie powinien udzielać zleceniodawcy potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy złożyć mu sprawozdanie. Zleceniobiorca jest również obowiązany do wydania zleceniodawcy wszystkiego, co przy wykonaniu zlecenia uzyskał dla niego, nawet w imieniu własnym, ale także dokumenty.
Zleceniodawca powinien zwrócić zleceniobiorcy wydatki poczynione w celu należytego wykonania zlecenia wraz z odsetkami ustawowymi od momentu poniesienia oraz zwolnić od obowiązani zaciągniętych w celu wykonania zlecenia.
Jeżeli zlecenie wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić zaliczki pieniężnej. Strony mogą jednak umówić się inaczej.
Jeśli zlecenie jest odpłatne, to wynagrodzenie należy się zleceniobiorcy dopiero po wykonaniu zlecenia, chyba że strony postanowiły inaczej.
W przypadku umowy zlecenia kwestia wypowiedzenia kształtuje się następująco:
- Zleceniodawca może wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie, jednak ma obowiązek zwrócić zleceniobiorcy poniesione wydatki, jak również uiścić odpowiednią część wynagrodzenia (za wykonane czynności).
- Zleceniobiorca może wypowiedzieć umowę w każdym czasie, jednak jeśli zlecenie jest odpłatne (a zazwyczaj tak jest), a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę.
- Strony nie mogą zrzec się z góry (np. w umowie) prawa do wypowiedzenia umowy z ważnych powodów.
Przepisy dotyczące zlecenia nie określają terminów wypowiedzenia. Oznacza to, że jeżeli strony nie określą terminu wypowiedzenia w umowie, umowa zlecenie będzie mogła być wypowiedziana w każdym czasie. Praktyką jest jednak to, że strony zawierają w umowie zlecenia postanowienie dotyczące obowiązującego je okresu wypowiedzenia.
Umowy o świadczenie usług
Bardzo ważnym przepisem dotyczącym umowy zlecenia jest artykuł 750 kodeksu cywilnego, który stanowi, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane odrębnymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
Oznacza to, że przepisy dotyczące zlecenia mają zastosowanie nie tylko w przypadku typowych stosunków zlecenia, na przykład stosunku prawnego między klientem a adwokatem, ale również w bardzo szerokim zakresie umów o świadczenie usług, które nie są odmiennie szczegółowo regulowane w kodeksie cywilnym.