19 lutego 2026. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która wygasza specjalne rozwiązania wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Nowe przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 r.
Celem ustawy jest stopniowe zakończenie nadzwyczajnych mechanizmów wsparcia obowiązujących od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie oraz przejście do bardziej systemowych rozwiązań prawnych dotyczących cudzoziemców objętych ochroną czasową w Polsce. Nowe przepisy mają m.in. ujednolicić zasady dostępu do świadczeń, opieki zdrowotnej, rynku pracy i prowadzenia działalności gospodarczej dla wszystkich beneficjentów ochrony czasowej, niezależnie od kraju pochodzenia. Specjalne uprawnienia przewidziane dotychczas dla obywateli Ukrainy będą stopniowo wygaszane, a część z nich ma zostać wdrożona do ogólnych aktów prawnych.
Co to oznacza w praktyce? Prawa nabyte w większości zostaną zachowane, co zapewnia pewną stabilność, jednak brak kompleksowych reform w zakresie legalizacji pobytu i postępowań administracyjnych sprawia, że ta stabilność jest częściowa i tymczasowa. Poniżej przedstawiamy kluczowe zmiany wynikające z ustawy wygaszającej w obszarach istotnych z punktu widzenia funkcjonowania gospodarki i rynku pracy:
Prawo pobytu
– Pobyt obywateli Ukrainy pozostaje legalny do 4 marca 2027 r., zgodnie z obowiązującą decyzją Rady Unii Europejskiej.
– Ochrona czasowa wygasa w przypadku opuszczenia Polski na okres przekraczający 30 dni, także w związku z wyjazdami służbowymi lub delegacjami zagranicznymi.
– Osoby przyjeżdżające po 5 marca 2026 r. w celu uzyskania ochrony czasowej muszą złożyć wniosek o nadanie numeru PESEL w terminie 30 dni od daty przyjazdu.
Dostęp do rynku pracy
– Dla beneficjentów ochrony czasowej nic się nie zmienia – nadal mogą pracować bez zezwoleń, na podstawie powiadomienia.
– Dla pozostałych obywateli Ukrainy legalnie przebywających w Polsce przewidziano 3-letni okres przejściowy, liczony od 5 marca 2026 r., w trakcie którego również będą mogli podejmować pracę na podstawie powiadomienia.
Działalność gospodarcza
– Jednoosobowa działalność gospodarcza podjęta na podstawie przepisów specustawy – obejmująca ponad 100 tys. firm – będzie mogła być kontynuowana na dotychczasowych warunkach.
– Nowe jednoosobowe działalności gospodarcze będą mogli zakładać wyłącznie beneficjenci ochrony czasowej. Pozostali obywatele Ukrainy muszą uzyskać odpowiedni tytuł pobytowy uprawniający do prowadzenia działalności.
Dostęp do zawodów regulowanych
– Ustawa kończy nadzwyczajny, uproszczony dostęp obywateli Ukrainy do zawodów lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej, który pozwalał na wykonywanie zawodu bez nostryfikacji dyplomu i na podstawie zgody ministra.
– Osoby, które już uzyskały uprawnienia i podjęły pracę, mogą kontynuować zawód na dotychczasowych zasadach.
– Nowe osoby nie będą mogły korzystać z uproszczonego trybu – muszą spełnić pełne wymogi przewidziane w ustawach branżowych.
Postępowania pobytowe
– Nie zmienia się zasada zawieszenia biegu terminów w postępowaniach prowadzonych przez urzędy wojewódzkie.
– W praktyce oznacza to dalsze, bardzo długie oczekiwanie na decyzje – w niektórych województwach ponad 600 dni.
– Zawieszenie trwa już piąty rok z rzędu, co powoduje ich kumulację. Zapowiedziana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych elektronizacja procesów pobytowych oraz wprowadzenie możliwości składania wniosków o kartę CUKR wyłącznie w formie elektronicznej – co udrozniłoby przeciążony system – na chwilę obecną nie została wdrożona.
Co dalej z uchodźcami z Ukrainy? Dla beneficjentów ochrony czasowej 5 marca nie wprowadza rewolucyjnych zmian – ich status oraz uprawnienia pozostają zasadniczo niezmienione. Natomiast dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce na innych podstawach pobytu wygasają uprzywilejowane przepisy specustawy, a dostęp do zawodów regulowanych oraz możliwość prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej będzie regulowany na zasadach ogólnych obowiązujących wszystkich cudzoziemców.
