Karolina Załuska, ekspert ds. Analiz Sektorowych i Rynków Rolnych w Banku BNP Paribas:
Rada Najwyższa na nadzwyczajnym posiedzeniu głosami 259 deputowanych, podjęła historyczną decyzję i przyjęła ustawę „W sprawie zmian niektórych ustawodawczych aktów Ukrainy dotyczących obrotu gruntami rolnymi”, czyli w końcu zniosła zakaz sprzedaży gruntów rolnych. Przy czym nie oznacza to od razu, że będzie tu działał wolny rynek. Decyzja ta prawdopodobnie wpłynie na życie wielu Ukraińców.
Już w pierwszych latach po uruchomieniu rynku sprzedaży gruntów rolnych oczekuje się pozytywnego wpływu na wzrost gospodarczy dzięki wzrostowi konsumpcji, wynikającej z wpływów ze sprzedaży gruntów, co według szacunków Banku Światowego może zwiększyć o 1,5% wzrost PKB Ukrainy. Niewątpliwie pobudzi jej gospodarkę, promując inwestycje, wykona decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Zelenchuk i Tsitsyura przeciwko Ukrainie, w której stwierdzono naruszenie praw właścicieli gruntów przez dotychczasowe prawo i – co najistotniejsze dla obecnej sytuacji – odblokuje wielomiliardowy pakiet pożyczek MFW.
Najważniejsze uregulowania przyjętych przepisów przewidują, że obywatele ukraińscy będą mogli kupować ziemię od 1 lipca 2021 r. do 1 stycznia 2024 r., a firmy zarejestrowane na Ukrainie (będące własnością obywateli ukraińskich) dopiero od 1 stycznia 2024 r. Aby zapobiec nadmiernej koncentracji gruntów będących w posiadaniu jednej osoby, do 2024 r. będzie obowiązywał limit 100 hektarów ziemi na osobę fizyczną. Obowiązywać będzie zakaz zakupu ziemi przez cudzoziemców, dopóki naród ukraiński nie zdecyduje inaczej w referendum, które obecnie nie wiadomo kiedy miałoby się odbyć. Również banki nie będą mogły kupować ziemi, a tylko stosować zastaw pod finansowanie pożyczek i kredytów. Płatność za zakupioną ziemię ma być realizowana wyłącznie bezgotówkowo z weryfikacją pochodzenia funduszy, po stałej cenie minimalnej obowiązującej do 1 stycznia 2030 r. Zabronione ma być kupowanie ziemi w strefie 50 km od granicy państwa.
W ramach wspierania małych rodzinnych gospodarstw, część wpływów ze sprzedaży nieruchomości państwowych i komunalnych zostanie przeznaczona na utworzenie Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich, a w terminie sześciu miesięcy od daty ogłoszenia ustawy mają zostać opracowane i zatwierdzone procedury udzielania wsparcia finansowego obywatelom i osobom prawnym na zakup gruntów rolnych.
Przepisy prawa przyjęte przez rząd ukraiński w ramach kompromisu poważnie zmniejszą oczekiwane pozytywny wpływ gospodarczy wprowadzenia ich w życie. Są jednak nadal ogromnym krokiem naprzód, i konieczne do wdrożenia dla Ukrainy. Przyjęcie ww. prawa będzie silnym sygnałem dla agrobiznesu i potencjalnych inwestorów, sektora bankowego, ubezpieczycieli, firm leasingowych, prawnych i doradczych, że dotychczasowa struktura zarzadzania gruntami ulegnie zmianie i będzie wymagała inwestycji zarówno w formie pożyczek, jak i innych form (na przykład poprzez przyciąganie funduszy do kapitału zakładowego osób prawnych).
Jednocześnie prawdopodobnie wzrośnie nasilenie konfliktów związanych z dzierżawą gruntów rolnych. Chodzi nie tylko o to, że wartość ziemi wzrośnie. Najemcy będą mieli prawo pierwokupu do zakupu użytkowanej ziemi, co samo w sobie zwiększy wartość najmu.
Uważam, że uwolnienie rynku gruntów otworzy szerokie możliwości dla nowych lub słabo dotychczas rozwiniętych obszarów agrobiznesu, które wiążą się z dużymi inwestycjami w grunty, takimi jak (uprawy owoców jagodowych, uprawy szklarniowe, winnice, szkółki sadownicze i roślin ozdobnych, uprawy energetyczne, czy produkcja ekologiczna.
